X
تبلیغات
کاروفناوری - حرفه وفن - صدف دريايي

موضوع : صدف دريايي 

  

صدف ها از خانواده Cypraedae هستند.

صدف یکی از فرآورده های حاصله از بعضی از موجودات دریایی است که از نظر کلسیم بسیار غنی بوده و همچنین منبع خوبی از لحاظ منگنز می باشد و از این رو برای تغذیه جوجه ها و   مرغ ها ی تخمگذار کاربرد فراوان دارد سواحل شمالی و جنوبی ایران تأمین کننده ی اصلی این فرآورده به مقدار فراوان می باشد.

انواع صدف دریایی 

 

صَدَف یا صدف دریایی نام عامی است که به پوسته سخت کلیه جانوران نرم‌تنی که دارای پوشش خارجی هستند اطلاق می‌شود.

 

صَدَف یا صدف دریایی نام عامی است که به پوسته سخت کلیه جانوران نرم‌تنی که دارای پوشش خارجی هستند اطلاق می‌شود، از قبیل دوکفه‌ای‌ها و شکم‌پایان.برخی از انواع صدف ، خوراکی هستند . همانند سایر غذاهای دریایی میگو سرشار از کلسیم ، ید ، و پروتئین است .

 از قبیل دوکفه‌ای‌ها و شکم‌پایان.برخی از انواع صدف، خوراکی هستند .نَرم‌تَنان شاخه ی بزرگی از جانوران هستند.در این شاخه رده‌های جانوری شکم‌پایان، دوکفه‌ای‌ها، سرپایان، ناوپایان، گهواره‌های دریایی (کیتون‌ها، نام پیشین: آمفی‌نورا: Amphineura) و غیره قرار دارند.۱۱۲ هزار گونه از نرم‌تنان شناخته شده‌است. همه نرم‌تنان به جز شمار کمی در آب زندگی می‌کنند. بدن بیشتر نرم‌تنان را صدف آهکی از بیرون می‌پوشاند .

 هر چه صدف بزرگ‌تر و سنگین‌تر باشد حرکت جانور کندتر است.شکم‌پایان (Gastropoda) یکی از رده‌های جانوری هستند. این رده پس از حشرات از نظر تنوع بزرگ‌ترین رده ی جانوری است.حلزون‌ها و خاره‌چسب‌ها نیز جزئی از شکم‌پایان هستند.جانوران این رده در صورت داشتن پوسته، پوسته‌ای معمولاً پیچ‌خورده دارند. در اثر پیچ‌خوردگی، بدن آن‌ها تقارن خود را از دست داده‌است. بعضی تک‌جنسی یا هرمافرودیت هستند.

      

 

صدف های خوراکی

این نوع صدف ها از شاخه نرم تنان Mollusca و نام علمیPinctata fucata می باشند.صدف خوراکی روی تخته سنگ ها و در کناره های ساحل بعضی از مناطق خلیج فارس زندگی می کند.این مناطق عبارتند از نواحی جزیره هرمز بندر لنگه (معروف به ساحل صدف)....

 

صدف های مروارید ساز و اهمیت مروارید آن:

مهمترین نرمتنان مروارید ساز خلیج فارس صدف های نامبرده در زیر هستند:

1-صدف بمبئی(زنی)-Pteria macroptera

2-صدف لب سیاه(محار کبیر)-Pinctada margarifera v.persica

3-صدف بندر لنگه(صدف سیلان محار صفیر و بلبیل)-Pinctada imbrictada

 

 

خصوصات کلی

موجودات بدون استخوان نرمتنان دریایی نامیده می شوند که خود انواع مختلفی را شامل         می شوند(صدف خوراکی، حلزون، برخی ماهی ها و هشت پا). صدف های خوراکی ازبخش های ماهیچه ای و حلزونی تشکیل شده است. صدف ها یا رده دوکفه ایها فاقد سر و دندان های رادولا هستند و آنها نرم تنانی با تقارن دو جانبی بوده که اکثرا در آبهای شور ساکن می باشند و تنها یک پنجم از تمامی انواع آن در آبهای شیرین زندگی می کنند.

 

ارزش های غذایی

چربی و اسید های چرب: در صدف های خوراکی هیچ اسید چرب ترانسی وجود ندارد و دارای میزان زیادی امگا 3 و امگا 6 می باشد. که امگا 3 با بیماری های قلبی و عروقی، سرطان و ورم مفاصل ارتباط دارد.

ویتامین ها: یک صدف خوراکی خام حاوی گروهی از ویتامین های ضروری بدن نظیر ویتامین A،B1،B2،B3،B6،B12(حدودا 133%)، C و D می باشد. سایر ویتامین های موجود در صدف خوراکی شامل فولات و پانتوتنیک اسید می باشد.

مواد معدنی: صدف های خوراکی خام سرشار از مواد معدنی نظیر کلسیم، آهن، منیزیم، پتاسیم، فسفر، مسف منگنز و سلنیوم می باشد.

کالری: با مصرف صدف های خوراکی میزان کالری کمی وارد بدن می شود که این میزان در حدود 708 کیلوژول می باشد.

کربوهیدرات و پروتئین: صدف خوراکی در حدود 7/4 گرم پروتئین دارند.میزان کربوهیدرات آن 7/9 گرم است.

 

 

دوکفه ايها

   دوکفه ايها رده اي از نرمتنان هستند که داراي غشاء دوکفه اي با تقارن دو طرفي مي باشند. شکل (4-2) سطح متعارف و رخساره هاي داخلي يک دوکفه اي فرضي را نشان مي دهد. صدف دوکفه اي به کفه راست و چپ تقسيم مي شود و اين دوکفه به وسيله يک رباط (Iigament) به يکديگر متصل شده اند. در بخش پشتي صدف، لولا (hinge) قرار گرفته که براي باز کردن و بستن کفه ها توسط ماهيچه ها به کار مي رود. لولا در دوکفه ايها از يک قشر بيروني سخت (لايه لاملار) و يک لايه داخلي کاملاً الاستيکي به نام رزيليوم يا لايه رشته اي ساخته شده است.

   حاشيه پشتي صدف در دوکفه ايها ضخيمتر است و داراي زائده هايي است که به آنها دندان  مي گويند و مانع از لغزندگي کفه ها روي يکديگر مي شوند. اين دندان ها در قالب 3 گروه رديفي (Serial teeth)، اصلي (Cardinal teeth) و جانبي (Lateral teegh) هستند. در مقابل دندان هر کفه شياري در کفه مقابل قرار دارد. دندان ها و شيارها مشترکاً قفل دنداني را به وجود مي آورند و دندان ها و شيارها روي سطح لولا (Hinge plate) قرار مي گيرند (شکل 4-2).

   سطح صدف به وسيله برآمدگي ها و فرورفتگي هاي خطوط رشد به صورت هاي مختلفي تزئين يافته اند. خطوط رشد و تزئينات صدف ممکن است مشترکاً ساختمان شبکه اي را به وجود آورند. اين تزئينات به صورت هاي : شيار يا برآمدگي شعاعي (Radial rib or groove)، آرايش متحدالمرکز (Concentric ornament) ،آرايش مورب (Oblique ornament) و ... ظاهر مي شوند. برآمدگي هاي سطح صدف ممکن است به صورت تيغه ايي (Spines) نيز ظاهر گردند (شکل 4-2).

  

 

   گروه هاي فرعي

   سه گروه فرعي ديگر صدف ها در مقايسه با گاستروپودها و دوکفه ايها داراي گونه ها و تنوع شکلي محدودتري هستند.

   - صدف هاي عاج شکل : صدف هاي عاج شکل از نظر شکل شبيه يکديگرند. اين صدف ها شامل لوله اي خالي با دهان گشاد در يک سر و دهان تنگ و باريک در سر ديگر هستند. همچنين برخي مواقع همراه با يک سوراخ گيره يا توپي (plug) شياردار در يک سر هستند (شکل 5-2).

 

   - صدف هاي کيتون : يک صدف کيتون داراي هشت قطعه يا کفه مفصلي شده هستند که اين کفه هاي مفصل دار در داخل يک حلقه گوشتي (Fleshy girdle) قرار گرفته اند. کفه هاي صدف کيتون ممکن است تزئين شده باشند (شکل 5-2).

 

   - صدف سفالوپود : فقط خانواده ناتيلوس (Nautilus) از گروه سفالوپودها داراي صدف بيروني واقعي هستند و ديگر اعضاي اين گروه داراي صدف دروني مي باشند. صدف هاي اين خانواده از نظر شکل و اندازه خيلي مشابه يکديگر هستند (شکل 5-2).

شکل (4-2) : ساختمان و اجزاء يک صدف دوکفه اي

شکل (5-2) : ساختمان و اجزاء گروه هاي فرعي صدف ها

 

 

محيط زندگي صدف ها

   نرمتنان نيز مانند ديگر جانوران مي توانند خود را با شرايط مختلف زندگي وفق دهند. از سطح سنگهاي واقع در بخش کم عمق آب به طرف اعماق پايينتر تا لجن هاي کف عميق ترين نقاط دريا، زيستگاه هاي مشخص و شناخته شده متعددي براي نرمتنان وجود دارد و هر يک از اين مکان ها ويژه گروه خاصي از نرمتنان است. از نظر آب و هوا، آنها در شرايط آب و هواي گرم و خشک و آب و هواي نسبتاً گرم همچنين در آب و هواي سرد به سر مي برند.

   پيدايش، تجمع و زندگي صدف ها تحت تاثير درجه حرارت آب، عمق آب، شوري آب، بستر محيط زيست و مواد غذايي است. همچنين جزر و مد روي ويژگي ها و توزيع نرمتنان که در حاشيه دريا زندگي مي کنند، موثر هستند. علاوه بر اين تاثير تابش خورشيد در تامين مواد غذايي نرمتنان بسيار با اهميت است.

   نرمتنان سازگارترين شرايط زندگي را در مناطق گرمسيري مي يابند و در اين نواحي بيشترين تنوع و جذابترين صدف ها يافت مي شوند به طوري که گونه هاي آب هاي گرم، داراي صدفي بزرگتر، ضخيم تر و تزئينات بيشتر در مقايسه با صدف هاي مناطق سردسير هستند. با کم شدن مقدار نمک دريا از تعداد گونه ها کاسته و در عين حال طول صدف آنها نيز کوچکتر مي شود. گونه هاي آب شيرين داراي صدف کوچک و نازک با تزئينات کم مي باشد.

   ريف هاي مرجاني، نرمتنان زيادي با صدف هاي رنگين را جذب مي نمايند و جايگاه مناسبي براي صدف هاي رنگارنگ گاستروپودها مانند صدف هاي مخروطي (Cones)، صدف هاي خرمهره (Cowkies)، صدف هاي حلزوني مارپيچ (Volutes) و دوکفه ايها مانند صدف غول پيکر کلم (Giant clam) هستند. در حالي که صدف هاي اويستر (Oyster) به ريشه گياه    شاه پسند (Mangrove) مي چسبند و نريت ها (Nerites) روي برگ ها مي خزند و سريت ها (Ceriths) در ميان گل باتلاقي کشيده مي شوند.

   بسياري از صدف هايي که روي بستر سواحل ماسه اي يافت مي شوند، خالي هستند زيرا در اين محيط نرمتنان زنده بيشتر عمرشان را در داخل ماسه مدفون هستند. در سواحل ماسه اي، دوکفه ايهاي مختلف و نيز گاستروپودهاي نقبزن (Burrowing) مانند حلزون هاي ماه   (Moon Snails) پنهان مي شوند. در محل خورها (مدخل رودخانه هاي بزرگ)، گل و ماسه مخلوط شده و محيط غذايي غني ايجاد مي گردد که گاهي اوقات محل اجتماع جالب توجهي براي صدف هاي دوکفه اي کوکل ها (Cockles) هستند. سواحل سنگي ممکن است شامل قطعات و سنگهاي گرد شده و سنگ فرشهاي مسطح، سنگهاي لبه دار يا پرتگاه ها باشند. گاستروپودهاي چسبنده نظير صدف هاي حلزوني وينکل (Winkles)، صدف هاي حلزوني   داگ ولک (Dog Whelks) و صدف هاي ليم پت (Limpets) در کولاب هاي سنگي زندگي مي کنند. اين نرمتنان چسبنده به وسيله زائده هاي پا به اجسام يا صخره ها چسبيده و به صورت ساکن زيست مي نمايند. صدف هاي گنبدي شکل خانواده ليم پتها به طور شگفت انگيزي در برابر ضربات امواج مقاوم هستند.

   برخي از گاستروپودها گوشت خوارند و برخي ديگر گياه خوار هستند و حتي تعدادي هم زندگي انگلي دارند. گونه هاي گاستروپود گوشتخوار از ميکروارگانيسم هاي کوچک، دياتومه ها، بريوزوا و حتي از باقيمانده جسد جانوران تغذيه مي نمايند. تقريباً تمام گاستروپودها متحرک هستند و حرکت آنها به صورت خزيدن، شنا کردن و يا جهيدن صورت مي گيرد و برخي نيز به صخره ها چسبيده و ساکن هستند.

   دوکفه ايها عمدتاً از باکتري ها، جلبک هاي سبز، دياتومه ها، فلاژلاتا، پروتوزوا تغذيه مي کنند. برخي از دوکفه ايها در کف دريا مي خزند و برخي ديگر در داخل گل و لاي و شن فرومي روند.

 

شناسايي، طبقه بندي و تعيين نام صدف ها

   به طوري که عنوان گرديد، صدف ها به پنج رده اصلي تقسيم مي شوند (شکل 6-2). حدود 80 درصد صدف هاي زنده متعلق به رده گاستروپودا هستند. دوکفه ايها دومين رده بزرگ صدف هاي دريايي را تشکيل مي دهند و رده هاي ديگر نظير صدف هاي عاج شکل، کيتون و سفالوپودها از لحاظ تعداد و تنوع بسيار محدود مي باشند.

 

اولين مرحله در تشخيص گونه و نام صدف، قرار دادن آن در يکي از پنج رده اصلي صدف ها است و مرحله دوم گروه بندي جزئي تر رده اصلي به زير گروه هاي ديگر بر اساس شکل صدف است.

 

گاستروپودها

   در صورتي که صدف هاي رده گاستروپودها از زاويه يکسان و مشابهاي معمولاً از جانب دهانه نگريسته شوند، در اين صورت مي توانند بر اساس شکل و چهارچوب صدف بدون در نظر گرفتن هر گونه تزئينات روي بدنه آن مانند برآمدگي ها و پيچ و تاب هاي موجود، گروه بندي شوند.

   برخي گاستروپودها شبيه کلاه (Cap shape) يا گوش (Ear shape) هستند. صدف هايي به شکل فرفره با پيچش رو به بالا (Top shape) و به شکل چوب پنبه کش (Corkscrew shape) از عمده ترين اشکال صدفي موجود هستند. بخش زيادي از صدف هاي رده گاستروپودها ممکن است به صورت اشکالي نظير يک گلابي (Pear shape)، دوک (Spindle shape)، خمره (Barred shape) يا گرز (Club shape) باشند (شکل 7-2).

   گروه هاي اصلي صدف هاي گاستروپودها بر اساس شکل ظاهري آنها به شرح ذيل مي باشد:

   1-صدف کلاهي شکل (Cap shape)

   2-صدف گوشي شکل (Ear shape)

   3-صدف فرفرهاي شکل (Top shape)

   4-صدف گلابي شکل (Pear shape)

   5-صدف چوب پنبه کش (Corkscrew shape)

   6-صدف دوکي شکل (Spindle shape)

   7-صدف گرزي شکل (Club shape)

   8-صدف خمرهاي شکل (Barrel shape)

   9-صدف تخم مرغي شکل (Egg shape)

   10-صدف نامنظم (Irregular shape)

  

 

 

دو کفه ايها

   دوکفه ايها از نظر شکل در مقايسه با گاستروپودها تنوع کمتري دارند. صدف هاي دوکفه اي نيز اگر از بالاي لولا نگريسته شوند در يکي از گروه هاي شکلي زير قرار مي گيرند :

   1-صدف ديسکي شکل (Discus shape)

   2-صدف بادبزني شکل (Fan shape)

   3-صدف مثلثي شکل (Triangular shape)

   4-صدف قايقي شکل (Boat shape)

   5-صدف پارويي شکل (Paddle shape)

   6-صدف قلبي شکل (Heart shape)

   7-صدف نامنظم شکل (Irregular shape)

 

 

رشد و جنس صدف دريايي

   هر يک از ميليون ها صدف خاکي کنار سواحل جهان که امروزه، پشته هاي صدفي را تشکيل مي دهند، از داستان زندگي برخوردارند. توليد مثل نرمتنان از طريق جنسي صورت مي گيرد و تخم به صورت انفرادي يا رشته هاي طويل از مجراي جنسي خارج مي شوند. نرمتنان به صورت لارو کوچکي از تخم بيرون مي آيند و پس از روزها و ماه ها شنا به اطراف، در کف دريا مي نشينند.

   اين لارو در طي زمان تغذيه کرده و رشد مي نمايد و پوشش سختي را به دور خود ترشح     مي کند. نرمتنان با استفاده از غشاء خود در محيط هاي دريايي بيکربنات کلسيم محلول را از آب جذب و در اطراف خود پوسته هاي آهکي به صورت لايه هاي نازکي تشکيل مي دهند. از تراکم پوسته هاي آهکي، صدف هاي آهکي به صورت آراگونيت و يا کلسيت ساخته مي شود از اين رو ماده اصلي تشکيل دهنده اکثر صدف ها، کربنات کلسيم است. فقط خارجي ترين لايه از ماده ی پروتئيني به نام پري استراکم ساخته مي شود که به صورت لايه هايي براي افزايش مقاومت، در سطح پوششي نرمتنان ترشح مي گردد.

   جانور به طور پيوسته رشد و تکميل مي گردد و صدف هايي با اشکال بسيار متنوع و عموماً بيضي، دايره اي، لوله اي، مارپيچي تشکيل مي دهد. در طي فرآيند تکوين جانور نرمتن، اعضاي اختصاصي نيز تشکيل مي گردد به عنوان مثال در گاستروپودها، شاخک، چشم، خورطوم و يک پاي پهن گوشتي ظاهر مي گردد و در دوکفه ايها يک پاي گوشتي باريک، آلات تنفسي، سيفون ها و ... تشکيل مي گردند. صدف هاي تازه تشکيل و در حال رشد از نظر رخساره ظاهري اغلب همانند صدف هاي تکامل يافته ولي با ابعاد کوچکتر هستند.

   يک صدف دوکفه اي از حاشيه و لبه هاي اطراف کفه رشد مي کند و بدون تغيير جهت رشد، بزرگ مي شود.

   گاستروپودها در اطراف دهانه انتهايي مشابه لوله اي با يک دهانه باز رشد مي کنند. اگر ساختمان لوله اي گاستروپود به طور مستقيم رشد کند در آن صورت صدف به شکل کشيده، دراز و مشکل ساز خواهد بود. از اين رو صدف توام با پيچش بدنه آن به دور محور فرضي صدف است، اين مراحل رشد در شکل (1-2) براي يک صدف گاستروپود نوع Atlantic triton trampet مشاهده مي گردد.

 

 

ساختمان و اجزاء صدف دريايي

   تقريباً تمامي اعضاي 5 گروه اصلي نرمتنان داراي پوشش صدفي هستند. اکثر صدف هاي دريايي به يکي از دو گروه اصلي : گاستروپودها (شکمپايان) يا دوکفه ايها تعلق دارند. گاستروپودها صدف هاي تک جزئي و معمولا مارپيچي شکل هستند در حالی که دوکفه ايها، صدف هاي دو جزئي بوده و به طور طبيعي در امتداد يک پهلو لولا شده اند. براي تشخيص نوع صدف ها، شناخت بخش هاي مختلف يک صدف ضروري است.

 

  گاستروپودها

   اکثر صدف هاي گاستروپود به صورت لوله هايي هستند که به دور يک محور فرضي مي پيچند. پيچ ها يا حلقه ها در طي فرآيند رشد، شکل اوليه شان را از دست نمي دهند بنابراين جانور    نمي تواند به طرف بيرون رشد کند ولي هميشه فضا را به بهترين حالت پر مي کند. از اجتماع پيچش هاي داخلي صدف، محور صدف به وجود مي آيد که از راس صدف تا قاعده آن ادامه دارد. با هر پيچش صدف در گاستروپود يک حجره ساخته مي شود.

 

 

در قاعده صدف گاستروپود دهانه قرار گرفته است. بسياري از صدف هاي گاستروپود داراي يک منفذ يا کانال کوچک در انتهاي بالايي دهان جانور و يک مجراي سيفوني (Siphonal Canal) در انتهاي پاييني هستند. شکل دهانه ممکن است مدور، بيضوي، نيم دايره، هلالي شکل، تخم مرغي طويل و شکافي شکل باشد. همچنين لبه ی اين دهانه ممکن است صاف يا مضرس باشد. سطح صدف به وسيله چين هايي (برآمدگي و فرورفتگي) مزين مي شوند که اين برآمدگي ها ممکن است گره مانند (nodules)، قلاب مانند و ... باشد. سطح صدفي بعضي از گاستروپودها داراي تزئينات تيغ مانندي به صورت تيغ هاي نازک و تيز (Sharp Spins) يا تيغه اي کلفت و پهن (Blunt Spines) هستند. شکل (3-2) همه اجزاي ساختمان گاستروپود را در يک صدف فرضي نشان مي دهد.

 

کاربرد صدف هاي آهکي

  کاربرد صدف هاي آهکي در تغذيه طيور

   بر اساس مطالعات جديد علمي در ارتباط با عناصر معدني مورد نياز انسان و حيوانات، علاوه بر عناصر کربن، هيدروژن، ازت، اکسيژن و گوگود که عناصر اصلي ترکيبات آلي در بدن محسوب مي شوند، حداقل سيزده عنصر معدني ديگر براي تغذيه ی مطلوب انسان و حيوانات مورد نياز است. بخشي از اين عناصر که نيازمندي هاي طيور محسوب مي گردند در جدول (5-2) ارائه  شده اند و نمايانگر گسترده نيازهاي کمي حيوان براي عناصر معدني مختلف است.

 

 

کلسيم و فلسفر عمدتاً براي تشکيل اسکلت بدن مورد نياز است. بنابراين اين عناصر به مقدار زياد مورد نياز هستند سديم، پتاسيم، کلر همراه با فسفر و بيکربنات ها براي حفظ تعادل يکنواختي بدن از جمله فشار اسمزي و PH مطلوب در قسمت هاي مختلف بدن ضروري است اين عناصر نيز به ميزان نسبتاًزيادي مورد نياز مي باشند.سايرعناصرمعدني به عنوان بخشي از ساختمان هورمون ها يا آنزيم ها عمل مي کنند.

 

 

موارد مصرف صدف

صدف دریایی با توجه به دارا بودن درجه بالای خلوص کلسیم و عاری از ناخالصی های مضر در صنایع زیادی از قبیل دام وطیور، آبزیان، حفاری چاه های نفت و صنایع لاستیک سازی، شیشه، سرامیک، رنگ، لوله های پلی اتیلن، داروئی و.... نیازمند به کربنات کلسیم کاربرد دارد.

 

  آنالیز شیمیایی پوسته صدف دریایی فرآوری شده

 ماده خشک..........................................................۹۸-۱۰۰%

 رطوبت................................................................۲-۰%

 نمک................................................................... ۰%

 کلسیم.................................................................۳۵-۳۹%

 کربنات کلسیم.......................................................۹۹%

 

  

 

منابع:

 

http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%AF%D9%81

 http://www.ngdir.ir/geoportalinfo/PSubjectInfoDetail.asp?PID=1207&index=9

 http://donyayezireaab.persianblog.ir/page/eleven

 http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%AF%D9%81_%D8%AF%D9%88%DA%A9%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C

 http://www.roostanews.ir/?lang=fa&p=content.body&id=5897

 http://kansardaneh.com/%D9%85%D8%B2%DB%8C%D8%AA.%D8%B5%D8%AF%D9%81

 http://www.shadfa.com/tag/%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%A9-%D8%B5%D8%AF%D9%81/

 http://qcm-mazand.com/modules/smartsection/item.php?itemid=745

 http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=131191&wPicID=13034

 

 


برچسب‌ها: حرفه وفن, صدف دریایی, صدف های خوراکی, دوکفه ايها, صدف هاي عاج شکل
نوشته شده توسط احمد صبوری در جمعه هجدهم فروردین 1391 |